• Hakkında.
  • Kırım türkleri ve tarih etnik yapısı


    Kırım türkleri ve tarih etnik yapısı

    Kırım Tatarları, anavatanları Karadeniz’in kuzeyindeki Kırım yarımadası olan Türk topluluğudur. Ukrayna’nın ana Müslüman unsurunu teşkil ederler.
    Yoğun olarak Kırım, Özbekistan, Tuna Nehri’nin Karadeniz’e döküldüğü bölge (Romanya ve Bulgaristan) ve Türkiye’de yaşarlar.

    Genellikle sanıldığının aksine, Kırım Tatarları tek bir dalgada gelerek Kırım yarımadasına yerleşmiş tek parça bir halk değildir. Konuya aşina olmayan pek çok kişinin kanaati, Moğol asıllı kabul ettikleri “Tatarlar”ın 13. asırda Cengiz Han ordularının Karadeniz’in kuzeyindeki ülkeleri istilasıyla buralara yerleştiği ve bu insanların Kırım yarımadasındaki kolundan günümüze kaldığı şeklindedir. Moğol istilası Kırım tarihinde çok önemli bir rol oynamış olmakla birlikte, bugünkü Kırım Tatarlarının etnik, linguistik, kültürel ve tarihî özelliklerini böyle sade bir formül ile izah edebilmek mümkün değildir.

    Bir görüşe göre, “Tatar” adının geçmişte ve bugün başka yerlerde kullanılmış ve kullanılmakta olmasına bakılarak, İdil boyundaki “Tataristan” muhtar cumhuriyeti de göz önünde bulundurularak, Kırım Tatarlarının o Tatarların Kırım’daki kolu oldukları yahut “Tatar” adı altında otokton bir millet mevcut olup, bunun bir kolunun İdil-Ural’da, bir kolunun Kırım’da, diğer kollarının da başka yerlerde yaşadıkları iddia edilir. Bu iddia gerçeği yansıtmaktan çok uzaktır.[kaynak belirtilmeli]

    Kırım tatarları üç alt etnik gruba ayrılırlar:

    * Tatlar: Dağ yahudileri olarak bilinen Tat halkı ile bağlantıları yoktur. Ortayolaq lehçesi konuşurlar ve yaklaşık %55 ile en büyük alt etnik gruptur.
    * Yalıboyu (Yalıboylu) Tatarları: Kıyılarda yaşayan ve Türkiye Türkçesi’ne en yakın lehçeyi konuşan Yalıboylu Tatarları yaklaşık %30 oranındadırlar.
    * Nogaylar: Kuzey bölgelerde yaşayan, yaklaşık %15 oranındaki Nogaylar, Çöl leçesini konuşurlar.

    Nogaylar fiziksel görünüş olarak Orta Asya özelliklerini taşırken (çekik göz, sarı ten) tatlar ve yalıboyu grubu kafkas özelliklerine sahiptirler.

    Kırım Tatarlarının tamamı Hanefi mezhebine bağlı olup Sünni Müslümandır. “Kırım Tatarcası” diye adlandırılabilecek tek bir lehçe veya dil yoktur. 1944 Büyük Tatar Sürgünü öncesi “Yalıboylu” tabir edilen Kırım’ın güney sahil şeridinde yaşayanlar Osmanlıca’nın uzantısı olan büyük ölçüde Oğuz ağırlıklı bir lehçe konuşurlarken, “Çöl” tabir edilen Kırım’ın kuzey kesimlerindeki düzlük bölgelerin ve Kerç yarımadası halkının lehçeleri açıkça Kıpçak özelliklerine sahiptirler. Diğer taraftan, coğrafî olarak Kırım’ın orta kesimlerinde yer alan Bahçesaray ve Karasubazar bölgelerinde konuşulan lehçe ise yukarıda anılan birbirinden hayli farklı diyalektlerin karışımından müteşekkil bir yapı arz eder. “Ortayolaq” adı da verilen ve aynı zamanda edebî Kırım Tatar Türkçesi olarak kabul edilmiş olan bu lehçe tam bir Oğuz-Kıpçak karışımı mahiyetiyle genel Türk Dünyası’nda orijinal bir mevkiye sahip olup, belki de bu dünyadaki hem Oğuz hem de Kıpçak grupları tarafından çok büyük ölçüde anlaşılabilen yegâne lehçeyi teşkil eder.

    Türkiye’ye yoğun göç nedeniyle çok sayıda Kırım Tatarı kökenli olduğu bilinmekle birlikte, nüfus sayımlarında köken sorulmadığından kesin sayı bilinememektedir.

    Kırım Özerk Cumhuriyeti’nde ise, sürgündeki Kırım Tatarlarının Kırım’a geri dönmelerine izin verilmesine ve Rusların Ukrayna dışına göç etmesine rağmen, aşağıdaki demografik haritalarda da görüleceği üzere, eski yoğunluk oranlarına ulaşılamamıştır. 2001 Ukrayna nüfus sayımına göre Kırım Tatarları Kırım nüfusunun ancak yaklaşık %12,4’ünü, Ukrayna’nın ise %0,51’ini meydana getirmektedirler

    kaynak